18 lutego 2026 r. Komisja Europejska opublikowała komunikat pt. Communication on the EU’s eastern regions bordering Russia, Belarus and Ukraine – strong regions for a safe Europe. Celem inicjatywy jest wzmocnienie odporności, bezpieczeństwa i rozwoju gospodarczego regionów graniczących z Rosją, Białorusią i Ukrainą w odpowiedzi na trwające wyzwania geopolityczne i hybrydowe, związane przede wszystkim z konfliktem zbrojnym na terenie Ukrainy oraz konsekwencjami zamknięcia granic i innych negatywnych skutków dla lokalnych społeczności i przedsiębiorstw.
Komunikat powstał w oparciu o szerokie konsultacje – zebrano 249 opinii i rekomendacji samorządów, organizacji pozarządowych, przedsiębiorstw i obywateli. W proces ten aktywnie włączyły się podmioty z województwa warmińsko-mazurskiego, w tym Samorząd Województwa, miasta i gminy przygraniczne oraz powiaty. Urząd Marszałkowski Województwa Warmińsko-Mazurskiego również przedstawił wnioski wypracowane w projekcie „Regio-Silience”, realizowanym w ramach Interreg Europa.
Wyzwania przy wschodniej granicy UE
W komunikacie wskazano, że bezpieczeństwo całej Unii jest bezpośrednio powiązane z odpornością regionów położonych na jej wschodniej granicy. Trwająca agresja Rosji na Ukrainę oraz jej wrogie działania wobec państw członkowskich doprowadziły do istotnych zmian społeczno-gospodarczych w tych obszarach.
Obecnie regiony przygraniczne mierzą się m.in. z:
- naruszeniami przestrzeni powietrznej i zakłóceniami sygnałów nawigacyjnych,
- cyberatakami i sabotażem infrastruktury krytycznej,
- nasileniem dezinformacji,
- depopulacją i drenażem mózgów,
- ograniczeniem współpracy transgranicznej i spadkiem wymiany handlowej,
Zerwanie relacji z Rosją i Białorusią przełożyło się na osłabienie lokalnych gospodarek, spadek ruchu turystycznego, ograniczenie przewozów oraz problemy firm funkcjonujących dotąd w oparciu o powiązania transgraniczne. Jednocześnie regiony te doświadczają niekorzystnych trendów demograficznych – w latach 2016–2025 liczba ludności w obszarach przygranicznych spadła o 2,6%, podczas gdy w skali całej UE odnotowano wzrost o 1,2%.
Komunikat wyznacza pięć kluczowych obszarów działań:
1. Bezpieczeństwo i obronność
Planowane jest uruchomienie inicjatywy Eastern Flank Watch, obejmującej m.in. rozwój systemów przeciwdronowych, wzmocnienie tarczy powietrznej i kosmicznej oraz wsparcie infrastruktury podwójnego zastosowania. Komisja zapowiada także pakiet mobilności wojskowej, identyfikację „wąskich gardeł” w korytarzach transportowych oraz zwiększenie wsparcia dla zarządzania granicami i ochrony infrastruktury krytycznej. Wspierane będą również klastry odporności oraz inwestycje w infrastrukturę światłowodową i systemy nawigacyjne.
2. Wzrost i dobrobyt regionalny
Kluczowym narzędziem ma być nowy instrument pożyczkowy EastInvest – platforma finansowa dla regionów przygranicznych, realizowana we współpracy m.in. z Europejskim Bankiem Inwestycyjnym i Europejskim Bankiem Odbudowy i Rozwoju. W latach 2026–2027 planowane jest uruchomienie co najmniej 28 mld euro na inwestycje publiczne i prywatne. Komisja przewiduje również uproszczenia w dostępie do środków dla mikro- i małych przedsiębiorstw oraz rozszerzenie współpracy z Grupą Banku Światowego w ramach inicjatywy Catching-Up Regions.
3. Wykorzystanie lokalnych atutów
Wsparcie ma koncentrować się na biogospodarce, sektorze leśnym i rolnym, odnawialnych źródłach energii oraz gospodarce o obiegu zamkniętym. Komisja podkreśla znaczenie inwestycji w biogaz, biometan, nowoczesne materiały pochodzenia biologicznego oraz rozwój infrastruktury energetycznej i magazynowania energii. Istotnym elementem jest również pełniejsza integracja systemów energetycznych z rynkiem UE.
4. Poprawa łączności
Priorytetem będzie dostosowanie sieci TEN-T do nowych uwarunkowań geopolitycznych, rozwój połączeń z Ukrainą i Mołdawią oraz inwestycje w infrastrukturę kolejową, drogową i portową – w tym projekty o podwójnym zastosowaniu (dual-use). W sferze cyfrowej zapowiedziano rozwój sieci szerokopasmowych i 5G, wzmocnienie cyberbezpieczeństwa oraz wsparcie administracji i przedsiębiorstw w transformacji cyfrowej.
5. Społeczności
Komisja zwraca uwagę na niedobory kadrowe w ochronie zdrowia, edukacji i usługach społecznych oraz na konieczność tworzenia skutecznych ścieżek przejścia z edukacji do zatrudnienia. Wsparcie obejmie rozwój kształcenia zawodowego, programy mieszkaniowe dla młodych osób oraz działania wzmacniające zdrowie psychiczne i odporność społeczną. Istotną rolę odegrają także kultura, media lokalne i inicjatywy przeciwdziałające dezinformacji.
Komunikat przewiduje efektywne wykorzystanie nowego celu Interreg: bardziej odporne regiony graniczące z Rosją, Białorusią i Ukrainą, w szczególności w zakresie bezpieczeństwa, gotowości cywilnej i przeciwdziałania wyludnieniu. Ponadto rozważane jest utworzenie nowego rozdziału w ramach Europejskiej Współpracy Terytorialnej dedykowanego tym regionom.
Dokument ma charakter strategiczny i wyznacza kierunki działań politycznych oraz finansowych Unii Europejskiej wobec regionów graniczących z Rosją, Białorusią i Ukrainą. Choć nie jest aktem prawnie wiążącym, stanowi istotny punkt odniesienia dla przyszłych inicjatyw legislacyjnych i programowych. To od zainteresowanych regionów będzie zależało jaki ostatecznie inicjatywa przybierze kształt.
Polityczny dialog
Komisja Europejska zapowiada, że inicjatywa będzie podawana corocznemu dialogowi politycznemu na wysokim szczeblu. Pierwsze takie spotkanie odbyło się 26 lutego 2026 r. w Brukseli podczas konferencji pt. Od linii frontu ku przyszłości: Zabezpieczanie i rozwój wschodnich regionów granicznych Europy, w której uczestniczyli m. in. przewodnicząca Komisji Europejskiej Ursula von der Leyen, wiceprzewodniczący KE Raffaele Fitto czy Prezes Europejskiego Banku Inwestycyjnego Nadia Calvino. Głównym punktem wydarzenia było podpisanie deklaracji utworzenia instrumentu EastInvest.
Dla województwa warmińsko-mazurskiego komunikat stanowi wyraźny sygnał polityczny, że specyfika regionów przygranicznych została dostrzeżona na poziomie europejskim. Zapowiedziane instrumenty mogą wesprzeć inwestycje infrastrukturalne, energetyczne i gospodarcze, a także działania na rzecz zatrzymania młodych mieszkańców i wzmacniania lokalnych wspólnot.
Bezpieczeństwo Europy zaczyna się na jej wschodniej granicy – a skuteczne wsparcie tych obszarów to inwestycja w stabilność i spójność całej Unii.
Pełna treść Komunikatu jest dostępna tutaj (dokument w języku angielskim).