18 lutego 2026 r. Komisja Europejska opublikowała komunikat pt. Communication on the EU’s eastern regions bordering Russia, Belarus and Ukraine – strong regions for a safe Europe. Celem inicjatywy jest wzmocnienie odporności, bezpieczeństwa i rozwoju gospodarczego regionów graniczących z Rosją, Białorusią i Ukrainą w odpowiedzi na trwające wyzwania geopolityczne i hybrydowe, związane przede wszystkim z konfliktem zbrojnym na terenie Ukrainy oraz konsekwencjami zamknięcia granic i innych negatywnych skutków dla lokalnych społeczności i przedsiębiorstw.
Komunikat powstał w oparciu o szerokie konsultacje – zebrano 249 opinii i rekomendacji samorządów, organizacji pozarządowych, przedsiębiorstw i obywateli. W proces ten aktywnie włączyły się podmioty z województwa warmińsko-mazurskiego, w tym Samorząd Województwa, miasta i gminy przygraniczne oraz powiaty. Urząd Marszałkowski Województwa Warmińsko-Mazurskiego również przedstawił wnioski wypracowane w projekcie „Regio-Silience”, realizowanym w ramach Interreg Europa.
Wyzwania przy wschodniej granicy UE
W komunikacie wskazano, że bezpieczeństwo całej Unii jest bezpośrednio powiązane z odpornością regionów położonych na jej wschodniej granicy. Trwająca agresja Rosji na Ukrainę oraz jej wrogie działania wobec państw członkowskich doprowadziły do istotnych zmian społeczno-gospodarczych w tych obszarach.
Obecnie regiony przygraniczne mierzą się m.in. z:
- naruszeniami przestrzeni powietrznej i zakłóceniami sygnałów nawigacyjnych,
- cyberatakami i sabotażem infrastruktury krytycznej,
- nasileniem dezinformacji,
- depopulacją i drenażem mózgów,
- ograniczeniem współpracy transgranicznej i spadkiem wymiany handlowej,
Zerwanie relacji z Rosją i Białorusią przełożyło się na osłabienie lokalnych gospodarek, spadek ruchu turystycznego, ograniczenie przewozów oraz problemy firm funkcjonujących dotąd w oparciu o powiązania transgraniczne. Jednocześnie regiony te doświadczają niekorzystnych trendów demograficznych – w latach 2016–2025 liczba ludności w obszarach przygranicznych spadła o 2,6%, podczas gdy w skali całej UE odnotowano wzrost o 1,2%.
Komunikat wyznacza pięć kluczowych obszarów działań:
1. Bezpieczeństwo i obronność
Planowane jest uruchomienie inicjatywy Eastern Flank Watch, obejmującej m.in. rozwój systemów przeciwdronowych, wzmocnienie tarczy powietrznej i kosmicznej oraz wsparcie infrastruktury podwójnego zastosowania. Komisja zapowiada także pakiet mobilności wojskowej, identyfikację „wąskich gardeł” w korytarzach transportowych oraz zwiększenie wsparcia dla zarządzania granicami i ochrony infrastruktury krytycznej. Wspierane będą również klastry odporności oraz inwestycje w infrastrukturę światłowodową i systemy nawigacyjne.
2. Wzrost i dobrobyt regionalny
Kluczowym narzędziem ma być nowy instrument pożyczkowy EastInvest – platforma finansowa dla regionów przygranicznych, realizowana we współpracy m.in. z Europejskim Bankiem Inwestycyjnym i Europejskim Bankiem Odbudowy i Rozwoju. W latach 2026–2027 planowane jest uruchomienie co najmniej 28 mld euro na inwestycje publiczne i prywatne. Komisja przewiduje również uproszczenia w dostępie do środków dla mikro- i małych przedsiębiorstw oraz rozszerzenie współpracy z Grupą Banku Światowego w ramach inicjatywy Catching-Up Regions.
3. Wykorzystanie lokalnych atutów
Wsparcie ma koncentrować się na biogospodarce, sektorze leśnym i rolnym, odnawialnych źródłach energii oraz gospodarce o obiegu zamkniętym. Komisja podkreśla znaczenie inwestycji w biogaz, biometan, nowoczesne materiały pochodzenia biologicznego oraz rozwój infrastruktury energetycznej i magazynowania energii. Istotnym elementem jest również pełniejsza integracja systemów energetycznych z rynkiem UE.
4. Poprawa łączności
Priorytetem będzie dostosowanie sieci TEN-T do nowych uwarunkowań geopolitycznych, rozwój połączeń z Ukrainą i Mołdawią oraz inwestycje w infrastrukturę kolejową, drogową i portową – w tym projekty o podwójnym zastosowaniu (dual-use). W sferze cyfrowej zapowiedziano rozwój sieci szerokopasmowych i 5G, wzmocnienie cyberbezpieczeństwa oraz wsparcie administracji i przedsiębiorstw w transformacji cyfrowej.
5. Społeczności
Komisja zwraca uwagę na niedobory kadrowe w ochronie zdrowia, edukacji i usługach społecznych oraz na konieczność tworzenia skutecznych ścieżek przejścia z edukacji do zatrudnienia. Wsparcie obejmie rozwój kształcenia zawodowego, programy mieszkaniowe dla młodych osób oraz działania wzmacniające zdrowie psychiczne i odporność społeczną. Istotną rolę odegrają także kultura, media lokalne i inicjatywy przeciwdziałające dezinformacji.
Komunikat przewiduje efektywne wykorzystanie nowego celu Interreg: bardziej odporne regiony graniczące z Rosją, Białorusią i Ukrainą, w szczególności w zakresie bezpieczeństwa, gotowości cywilnej i przeciwdziałania wyludnieniu. Ponadto rozważane jest utworzenie nowego rozdziału w ramach Europejskiej Współpracy Terytorialnej dedykowanego tym regionom.
Dokument ma charakter strategiczny i wyznacza kierunki działań politycznych oraz finansowych Unii Europejskiej wobec regionów graniczących z Rosją, Białorusią i Ukrainą. Choć nie jest aktem prawnie wiążącym, stanowi istotny punkt odniesienia dla przyszłych inicjatyw legislacyjnych i programowych. To od zainteresowanych regionów będzie zależało jaki ostatecznie inicjatywa przybierze kształt.
Polityczny dialog
Komisja Europejska zapowiada, że inicjatywa będzie podawana corocznemu dialogowi politycznemu na wysokim szczeblu. Pierwsze takie spotkanie odbyło się 26 lutego 2026 r. w Brukseli podczas konferencji pt. Od linii frontu ku przyszłości: Zabezpieczanie i rozwój wschodnich regionów granicznych Europy, w której uczestniczyli m. in. przewodnicząca Komisji Europejskiej Ursula von der Leyen, wiceprzewodniczący KE Raffaele Fitto czy Prezes Europejskiego Banku Inwestycyjnego Nadia Calvino. Głównym punktem wydarzenia było podpisanie deklaracji utworzenia instrumentu EastInvest.
Dla województwa warmińsko-mazurskiego komunikat stanowi wyraźny sygnał polityczny, że specyfika regionów przygranicznych została dostrzeżona na poziomie europejskim. Zapowiedziane instrumenty mogą wesprzeć inwestycje infrastrukturalne, energetyczne i gospodarcze, a także działania na rzecz zatrzymania młodych mieszkańców i wzmacniania lokalnych wspólnot.
Bezpieczeństwo Europy zaczyna się na jej wschodniej granicy – a skuteczne wsparcie tych obszarów to inwestycja w stabilność i spójność całej Unii.
Pełna treść Komunikatu jest dostępna tutaj (dokument w języku angielskim).
Już wkrótce podmioty zainteresowane rozwijaniem współpracy w Regionie Morza Bałtyckiego będą mogły skorzystać z kolejnego źródła wsparcia – Funduszu Wsparcia Projektów (Project Support Facility, PSF), utworzonego w 2012 r. przez Radę Państw Morza Bałtyckiego. Fundusz wspiera projekty budujące trwałe partnerstwa i sieci współpracy w regionie.
Projekty powinny koncentrować się na wzmacnianiu odporności, bezpieczeństwa, współpracy i zaufania w regionie Morza Bałtyckiego. W szczególności zachęca się do składania innowacyjnych projektów, które sprzyjają zrozumieniu, współpracy i budowaniu wzajemnego zaufania na rzecz bardziej odpornych społeczeństw. W tegorocznej edycji konkursu premiowane będą inicjatywy związane z:
- bezpieczeństwem społecznym,
- ochroną infrastruktury krytycznej,
- odpornością na zagrożenia hybrydowe i inne zagrożenia „szarej strefy”,
- wspieraniem inkluzywnego udziału młodzieży,
- wzmacnianiem bezpieczeństwa środowiskowego i morskiego,
- innymi tematami związanymi ze wzmacnianiem bezpieczeństwa i odpornością w RMB
Aplikujące projekty powinny odnosić się do jednego z trzech długoterminowych priorytetów Rady Państw Morza Bałtyckiego :
- „Safe and Secure Region” (Bezpieczny i stabilny region), ze szczególnym wskazaniem
na następujące trzy obszary tematyczne: - Civil Security (Bezpieczeństwo cywilne)
- Child protection, justice and assistance (Ochrona, sprawiedliwość i wsparcie dla dzieci)
- Anti-trafficking (Przeciwdziałanie handlowi ludźmi).
- „Regional identity” (Tożsamość regionalna)
- „Sustainable and Prosperous Region” (Zrównoważony i dobrze prosperujący region)
Zasady obowiązujące projektodawców:
- W projektach PSF muszą uczestniczyć partnerzy z co najmniej trzech państw członkowskich Rady (z Danii, Estonii, Finlandii, Islandii, Litwy, Łotwy, Niemiec, Norwegii, Polski i Szwecji),
w tym partner wiodący; - Maksymalna kwota przyznanego dofinansowania wynosi 65 000 euro;
- O wsparcie mogą ubiegać się: instytucje publiczne, organizacje pozarządowe oraz inne podmioty z regionu Morza Bałtyckiego;
- Wybrane projekty powinny mieć potencjał, aby stać się podstawą dla sieci, partnerstwa lub modelu współpracy, który stałby się realny po okresie trwania samego projektu.
Wnioski aplikacyjne można składać od 15 lutego do 31 marca 2026 r.
Komisja Europejska rozpoczęła konsultacje publiczne dotyczące Paktu na rzecz wschodnich regionów przygranicznych. To inicjatywa mająca na celu zwiększenie odporności regionów Unii Europejskiej graniczących z Federacją Rosyjską, Białorusią i Ukrainą.
W związku z agresją Rosji na Ukrainę w 2022 r. regiony przygraniczne zmagają się z narastającymi problemami o charakterze ekonomicznym, społecznym oraz w zakresie bezpieczeństwa. W odpowiedzi na te wyzwania, w ramach Paktu zaproponowano konkretne działania, które mają być realizowane w perspektywie krótko-, średnio- i długoterminowej, aby przeciwdziałać takim zagrożeniom jak:
- ograniczenia w kontaktach transgranicznych,
- rosnące zagrożenia dla bezpieczeństwa fizycznego i cyberbezpieczeństwa,
- wykorzystywanie migracji i dezinformacji jako narzędzi destabilizacji,
- pogarszająca się kondycja gospodarcza regionów przygranicznych.
W czerwcu 2025 r. wiceprzewodniczący Komisji Europejskiej Raffaele Fitto podczas konferencji wysokiego szczebla w Białowieży stwierdził, że wschodnie regiony reprezentują nie tylko granice swoich państw, ale całej Unii Europejskiej. Dlatego obowiązkiem UE jest zapewnienie ich mieszkańcom poczucia bezpieczeństwa, ochrony i wsparcia, umożliwiając dobrą pracę, wysokiej jakości edukację i usługi.
Województwo Warmińsko-Mazurskie należy do regionów, szczególnie dotkniętych wyzwaniami społeczno-gospodarczymi wynikającymi m.in. z zawieszenia współpracy z Obwodem Królewieckim, oraz rosnącym poczuciem niepewności, w tym inwestycyjnej.
Celem konsultacji jest zebranie opinii różnych środowisk z całej Unii Europejskiej oraz pogłębienie wiedzy na temat realnych problemów, z którymi zmagają się wschodnie regiony przygraniczne. Uzyskane informacje pomogą w opracowaniu lepiej dopasowanych, skutecznych działań zaradczych.
Kto może wziąć udział w konsultacjach?
Zachęcamy do udziału wszystkich zainteresowanych, zwłaszcza:
- przedstawicieli władz lokalnych, regionalnych i krajowych,
- partnerów społecznych,
- przedsiębiorców, w szczególności z sektora MŚP,
- środowiska akademickie,
- ekspertów i osoby posiadające doświadczenie w tematyce pogranicza.
Jest to realna szansa , aby głos Polski był słyszalny w Europie. Im więcej opinii napłynie z naszego kraju, tym większy wpływ będziemy mieli na kształtowanie unijnej polityki, która bezpośrednio dotyczy naszych regionów, gospodarki i codziennego życia. Wspólnie możemy współdecydować o przyszłości Europy!
Jak wyrazić swoją opinię?
Opinię można przesłać do 18 września 2025 r. za pośrednictwem platformy konsultacyjnej Komisji Europejskiej. Wymagana jest wcześniejsza rejestracja. Na platformie dostępne są również dodatkowe materiały informacyjne dotyczące inicjatywy.
Zainteresowani rozwojem przygranicznych przedsięwzięć mają szansę wziąć udział w sesji informacyjnej na temat inicjatywy b-solutions dedykowanej regionom przygranicznym. Wydarzenie obędzie się w formule on-line 28 czerwca br. i skierowane jest do samorządów i struktur transgranicznych zainteresowanych uzyskaniem bezpośredniego i specjalistycznego wsparcia prawnego w celu znalezienia rozwiązań administracyjnych i prawnych w usuwaniu przeszkód utrudniających współpracę z sąsiadami.
Organizatorem wydarzania 28 czerwca (godz. 11:30-12:15) jest Stowarzyszenie Europejskich Regionów Przygranicznych (AEBR). Będzie to okazja do zapoznania się z projektem b-solutions, który umożliwił znalezienie rozwiązań dla ponad 140 przypadków przeszkód prawnych i administracyjnych wzdłuż granic Unii Europejskiej. Opis pierwszych 90 przypadków jest dostępny w bibliotece online.
Wspierając współpracę transgraniczną, b-solutions zajmuje się trudnościami napotykanymi
w regionach przygranicznych w różnych obszarach tematycznych, np.:
- współpraca instytucjonalna,
- usługi publiczne,
- rynek pracy,
- edukacja,
- Europejski Zielony Ład.
Napotykane trudności to przeszkody natury prawnej lub administracyjnej, które ograniczają współpracę transgraniczną. Te przeszkody mogą wpływać na wiele aspektów życia w regionach przygranicznych, takich jak: praca i dojazdy do niej, zarządzanie wspólnymi zasobami i obszarami chronionymi, wizyty u lekarza po drugiej stronie granicy. W województwie warmińsko-mazurskim potencjalne rozwiązania mogą dotyczyć pogranicza polsko-litewskiego i subregionu ełckiego.
Ze wsparcia b-solutions mogą korzystać:
- instytucje publiczne (gminy, regiony, uniwersytety, szpitale)
- oraz struktury transgraniczne, takie jak: euroregiony i europejskie ugrupowania współpracy terytorialnej, które napotykają takie trudności na swoim terytorium.
Wsparcia w ramach inicjatywy b-solutions udzielają eksperci prawni odpowiedzialni za analizę barier i propozycję rozwiązań w studium przypadku. Uczestnictwo w tym procesie pomaga również podnosić świadomość współpracy transgranicznej wśród decydentów na wszystkich szczeblach.
Wnioski od zainteresowanych stron są na bieżąco weryfikowane i przekazywane do realizacji. Można je składać za pomocą prostego formularza internetowego w dowolnym języku europejskim.
Termin składania wniosków upływa 10 listopada 2023 roku.
Aby zarejestrować się na sesję informacyjną w środę 28 czerwca (godz. 11:30-12:15), kliknij tutaj.
Więcej informacji o naborze i link do złożenia wniosku znajduje się na stronie internetowej inicjatywy b-solutions .
Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej z myślą o beneficjentach współpracy terytorialnej organizuje spotkania informacyjne na temat bazy efektów projektów zrealizowanych w programach Interreg i Europejskim Instrumencie Sąsiedztwa. Spotkania kierowane są szczególnie do osób które przygotowują lub planują opracowanie wniosków projektowych do programów Interreg 2021-2027.
Odbędą się trzy spotkania informacyjne w formie on-line na platformie Zoom w następujących terminach:
- Spotkanie dotyczące transportu i dostosowania do zmian klimatu – 12 października 2022 r. od godz. 9:00 do 10:10
- Spotkanie na temat ochrony zdrowia i środowiska – 13 października 2022 r. od godz. 9:00 do 10:10
- Spotkanie dotyczące edukacji, kultury i turystyki – 14 października 2022 r. od godz. 9:00 do 10:10.
Rejestracja na spotkania potrwa do 7 października 2022 r.
Więcej informacji o spotkaniach, agenda oraz formularz rejestracyjny pod linkiem: